Tartibga soluvchining ishoralari — uchta holat, izohlar va 3D simulyator

Tartibga soluvchi — yo'l harakatini ishoralar bilan tartibga solishga vakolatli shaxs: Yo'l harakati xavfsizligi xizmati (YHXX) yoki yo'ldan foydalanish xizmati xodimi, temir yo'l kesishmasi va sol kechuvidagi navbatchi, shuningdek jamoatchilik vakili. Ko'pincha uni chorrahada ko'rasiz, lekin qoida joyga bog'liq emas.

Vakolatli shaxsda guvohnoma, taniqlik belgisi — qo'l bog'ichi, jezl hamda qizil ishorali yorug'lik qaytargich (disk), qizil chiroq yoki bayroqcha bo'lishi kerak. Imtihonda aynan shu ro'yxat so'raladi va to'g'ri javob — sanab o'tilganlarning barchasi: 61-bilet.

Uning ishoralari Yo'l harakati qoidalarining 7-bobida — «Svetofor va tartibga soluvchining ishoralari» bobida yozilgan. Qoidalarning amaldagi tahriri Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-apreldagi 172-son qarori bilan tasdiqlangan va 2022-yil 1-maydan kuchga kirgan.

Asosiy qoida bitta: tartibga soluvchining ishorasi svetofor, yo'l belgilari va yo'l chiziqlaridan ustun turadi. Svetoforda yashil yonib tursa ham, tartibga soluvchi to'xtatsa, siz to'xtaysiz. Ziddiyat bo'lgan joyda faqat uning qo'liga qaraysiz, boshqa hech narsaga emas.

Uchta asosiy holatdan tashqari u haydovchi va piyodalarga tushunarli boshqa ishoralarni ham berishi mumkin, aniq bir haydovchidan esa qo'l harakati yoki ovoz kuchaytirgich orqali to'xtashni talab qiladi.

Qoidalarda ta'riflangan holat uchta. Har birida javob bitta narsaga bog'liq: siz tartibga soluvchining qaysi tomonidan yaqinlashyapsiz — ko'krak, orqa, chap yon yoki o'ng yon tomondan. Qoidalar matnida bu holatlar shunday yoziladi — «Qo'llari yon tomonga uzatilganda yoki tushirilganda» — imtihonda esa ular rasm bilan beriladi, shuning uchun ifodani ham, rasmni ham tanib oling.

1. Qo'llar yon tomonlarga cho'zilgan yoki tushirilgan

Chap va o'ng yon tomondan yaqinlashayotgan relssiz transport vositalari to'g'riga va o'ngga harakatlanadi, tramvay esa faqat to'g'riga. Chapga burilish ham, qayrilib olish ham taqiqlanadi. Xuddi shu ikki yon tomondan piyodalar qatnov qismini kesib o'tishi mumkin. Ko'krak va orqa tomondan esa transport vositalariga ham, piyodalarga ham harakat taqiqlanadi.

Qo'llar tushirilgan holat ham xuddi shu ishora — ma'nosi bir xil.

2. O'ng qo'l oldinga cho'zilgan

Chap yon tomondan kelayotganlar uchun eng ochiq ishora: relssiz transport vositalariga barcha yo'nalishlarda — to'g'riga, o'ngga, chapga va qayrilib olishga ruxsat, tramvayga esa faqat chapga. Ko'krak tomonidan kelayotganlar faqat o'ngga buriladi. O'ng yon va orqa tomondan harakat taqiqlanadi. Piyodalar bu holatda faqat tartibga soluvchining orqasidan o'tadi.

3. Qo'l yuqoriga ko'tarilgan

Barcha tomonlar va barcha yo'nalishlar uchun to'xtash. Bu ishora svetoforning sariq ishorasiga tenglashtiriladi. Ikkita istisno bor va ular ikki xil qoidadan keladi: 42-bandga ko'ra keskin tormoz bermay to'xtay olmaydigan haydovchi harakatini davom ettiradi, chorrahaga allaqachon kirib bo'lgan haydovchi esa tartibga solinadigan chorraha qoidasi bo'yicha chorrahani bo'shatib chiqadi.

Tramvayga beriladigan ruxsat har doim torroq. Qo'llar yon tomonlarga cho'zilganda tramvay faqat to'g'riga yuradi, o'sha tomondagi avtomobil esa to'g'riga ham, o'ngga ham ketishi mumkin. O'ng qo'l oldinga cho'zilganda chap yon tomondagi tramvay faqat chapga buriladi, xuddi shu tomondagi avtomobil uchun esa hamma yo'nalish ochiq.

Sababini izlamang: Qoidalarning 38-bandida tramvayga beriladigan ruxsat har bir holat uchun alohida yozilgan va izohlanmagan. Shuning uchun tramvay qatorini avtomobilnikidan alohida yodlash kerak.

To'xtash joyi svetoforniki bilan bir xil: to'xtash chizig'i bo'lsa — chiziq oldida, bo'lmasa — chorrahaga chiqmasdan, kesishayotgan qatnov qismidan oldin.

Xuddi shu joyni «To'xtash chizig'i» belgisi ham ko'rsatadi — oq to'rtburchakda qora STOP yozuvi. U svetoforning yoki tartibga soluvchining taqiqlovchi ishorasida qayerda to'xtash kerakligini belgilaydi, ya'ni svetofor o'chib qolgani uchun emas, taqiq bergani uchun ishlaydi. Uni 2.5 «To'xtamasdan harakatlanish taqiqlangan» belgisi (qizil sakkizburchak, oq STOP yozuvi) bilan adashtirmang: bu ikkinchisi o'zi o'rnatilgan joyda — chorrahada ham, temir yo'l kesishmasida ham — har safar to'liq to'xtashni talab qiladi. Ikkala belgi ham Yo'l belgilari bo'limida mashq qilinadi.

Chorrahaga kirib bo'lgandan keyin qo'l yuqoriga ko'tarilsa, orqaga qaytish yoki chorraha o'rtasida qotib qolish shart emas — harakatni tugatasiz. Xuddi shu holat imtihon savoli sifatida 72-biletda uchraydi.

Hushtak alohida buyruq emas. Qoidalarga ko'ra u faqat harakat ishtirokchilarining e'tiborini jalb etish uchun beriladi: na ruxsat beradi, na taqiqlaydi. Hushtak eshitsangiz, ma'noni qo'lda qidirasiz.

Imtihonda bu savol deyarli shu ko'rinishda so'raladi va uch variantning ikkitasi — «qo'lni yuqoriga ko'tarish ishorasining o'rnini bosadi» va «piyodalar uchun ruxsat etuvchi ishora» — atayin qo'yilgan tuzoq. To'g'ri javobni 62-biletdan ko'rishingiz mumkin.

Uchta holatni yodlashning eng qisqa yo'li — qo'lni emas, tomonni eslash. Uchta jumla yetadi:

• Ko'krak va orqa — devor. Qo'llar yon tomonlarga cho'zilganda old va orqa tomondan hech kim qimirlamaydi — piyodalar ham.
• Yon tomon ochiq, lekin chapga emas. O'sha holatda yon tomondan faqat to'g'riga va o'ngga ketasiz.
• Qo'l yuqorida — sariq chiroq. Hamma to'xtaydi, chorrahada qolganlar chiqib ketadi.

O'ng qo'l oldinga cho'zilgan holatda esa cho'zilgan qo'lning o'zi ko'rsatkich bo'ladi. O'zingizni haydovchi o'rniga qo'ying va qo'l qayoqqa qaraganiga qarang: sizning chap tomoningizga qarab cho'zilgan bo'lsa, barcha yo'nalish ochiq; o'ng tomoningizga qarab cho'zilgan bo'lsa, harakat taqiqlanadi; to'ppa-to'g'ri sizga qaragan bo'lsa, faqat o'ngga burilasiz.

Tartibga soluvchining qo'lida jezl bo'ladi — rus tilidagi eski qofiyada u «палка» deb ataladi va qofiya aynan shunga qaraydi: «Если палка смотрит влево — поезжай как королева» (chapga qarab cho'zilgan — barcha yo'nalish ochiq), «если палка смотрит вправо — ехать не имеешь права» (o'ngga qarab cho'zilgan — taqiq), «грудь и спина — для водителя стена» (ko'krak va orqa — devor).

Davlat tasdiqlagan savollar ro'yxati hech qayerda e'lon qilinmagan. Qonun bo'yicha animatsiyali nazariy imtihon savollari kamida 1 000 ta miqdorda Ichki ishlar vazirligi tomonidan tasdiqlanadi, ro'yxatning o'zi esa ochiq emas — shuning uchun «imtihonda tartibga soluvchidan nechta savol tushadi» degan savolga aniq javob yo'q.

AvtoPilot bazasi real imtihon savollari asosida yig'ilgan va muntazam yangilanadi; unda 1 235 savol bor. Savol matnida yoki javob variantlarida tartibga soluvchi — shu nom bilan yoki «harakatlanishni tartibga solish uchun vakolatli shaxs» shaklida — tilga olinadigan savollar 7 ta. Ular yettita alohida mashq biletiga tarqalgan: 5-, 46-, 61-, 62-, 72-, 85- va 123-biletlar. Yana bir narsa ko'rinadi: bu yettita savol bitta bo'limga jamlanmagan. Ular Svetoforlar, Chorrahalar, O'tish huquqi, Xavfsizlik qoidalari va Yo'l belgilari mavzulariga bo'linib ketgan, ya'ni mavzuni bitta bo'limni ishlash bilan yopib bo'lmaydi.

Imtihon biletida 20 ta savol bo'ladi, javob berishga 25 daqiqa beriladi, o'tish bali — 18 ta to'g'ri javob. 2026-yil 1-yanvardan joriy etilgan A1 kichik toifasida (moped va skuterlar uchun) o'tish bali pastroq — 16 ta. Tartibga soluvchi savoli tushishi ham, tushmasligi ham mumkin, lekin tushsa, javobni mantiq bilan chiqarib bo'lmaydi — yoki bilasiz, yoki xato qilasiz. Batafsil format prava imtihoni haqidagi qo'llanmada.

Bu mavzuning butun qiyinligi bitta narsada: qoidalar matnida rasm yo'q. Harakatdagi odamning qo'l holati so'z bilan tasvirlangan, siz esa uni boshingizda aylantirib ko'rishingiz kerak. Shu sahifada ham rasm yo'q. Aynan shu sababdan AvtoPilotda tartibga soluvchi 3D chorrahada jonlantirilgan (Premium): sahnani aylantirasiz, ishorani almashtirasiz va qaysi yo'nalish to'xtashini o'z ko'zingiz bilan ko'rasiz. Savollarning o'zini esa 124 ta mashq biletida ishlaysiz.